شکستن دندان + علت و راهکار

تصور کنید در حال لذت بردن از یک خوراکی ترد یا خندیدن از ته دل هستید که ناگهان صدایی ناخوشایند و دردی تیز، آرامش شما را بر هم می‌زند، شکستگی دندان، تجربه‌ ای ناگهانی و اغلب دردناک است که از یک ترک کوچک نامحسوس تا شکستگی کامل تاج دندان متغیر است، این اتفاق، فارغ از شدت آن، نه تنها زیبایی لبخند شما را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه عملکرد جویدن را مختل کرده و منجر به مشکلات جدی‌ تری مانند عفونت می‌شود.

اما چه عواملی باعث این اتفاق می‌شوند؟ آیا فقط ضربه‌ های شدید موجب این اتفاق می‌شوند یا دلایل دیگری هم دخیل هستند؟ چگونه باید از این اتفاق ناگوار پیشگیری کرد و در صورت وقوع، چه باید کرد؟ در این مطلب در خصوص علل، انواع و راه‌ های پیشگیری صحبت خواهیم کرد.

دلایل شکستن دندان

شکستگی دندان ناشی از ضربه مستقیم، پوسیدگی شدید، پرکردگی‌ های قدیمی، دندان قروچه، تغییرات ناگهانی دما، ساختار ضعیف دندان، عادات نادرست مانند جویدن یخ، یا فشارهای نامتعارف هنگام جویدن است و هر یک از این عوامل به تنهایی یا در ترکیب با هم، استحکام دندان را کاهش داده و آن را مستعد شکستگی می‌کنند.

ضربه

ضربه‌ های فیزیکی مستقیم به دندان یا فک، یکی از شایع‌ ترین دلایل شکستگی هستند، این ضربه‌ ها ناشی از فعالیت‌ های ورزشی پربرخورد مانند فوتبال یا بوکس هستند که در آن‌ ها احتمال برخورد توپ، تجهیزات یا حتی زمین خوردن وجود دارد، تصادفات رانندگی یا زمین خوردن‌ های ناگهانی، به خصوص در افراد مسن‌ تر نیز منجر به شکستگی دندان می‌شوند.

پوسیدگی شدید دندان

وقتی باکتری‌ های موجود در دهان، قندها را به اسید تبدیل کرده و به مینای دندان حمله می‌کنند، پوسیدگی دندان آغاز می‌شود، اگر این روند ادامه یابد و درمان نشود، پوسیدگی به لایه‌ های زیرین دندان یعنی عاج نفوذ می‌کند، عاج ساختاری نرم‌ تر از مینای دندان دارد و پوسیدگی در این لایه، استحکام کلی دندان را به شدت کاهش می‌دهد و دندان ضعیف شده و ساختار آن متخلخل می‌شود.

پرکردگی‌ های قدیمی و گسترده

در گذشته، مواد پرکردگی دندان استحکام و دوام امروزی را نداشتند، پرکردگی‌ های بزرگ، به خصوص اگر در دندان‌ های خلفی یا همان دندان‌ های آسیاب قرار گرفته باشند، باعث می‌شوند که ساختار باقیمانده دندان ضعیف شود و با گذشت زمان، مواد پرکردگی قدیمی دچار فرسایش، ترک خوردگی یا حتی جدا شدن از دیواره دندان می‌شوند و این امر باعث می‌شود فشار هنگام جویدن به طور مستقیم به ساختار دندان وارد شود و احتمال شکستگی آن را افزایش دهد.

دندان قروچه

دندان قروچه که به آن براکسیسم نیز گفته می‌شود، عبارت است از فشار دادن یا ساییدن دندان‌ ها به یکدیگر به صورت غیرارادی و این عادت در طول روز یا عمدتا هنگام خواب رخ می‌دهد و فشار مداوم و شدید ناشی از دندان قروچه به مرور زمان باعث فرسایش مینای دندان می‌شود که این فرسایش منجر به صاف شدن سطح دندان‌ ها، افزایش حساسیت و ایجاد ترک‌ های ریز در ساختار دندان می‌گردد.

تغییرات ناگهانی دما

دندان‌ ها به خصوص مینای آن‌ها به تغییرات دمایی حساس هستند و وقتی شما یک ماده غذایی یا نوشیدنی بسیار سرد را بلافاصله پس از مصرف یک ماده داغ می‌خورید یا برعکس، دندان‌ ها دچار انبساط و انقباض سریع می‌شوند، این چرخه تکراری تغییر دما و تغییر حجم به مرور زمان باعث ایجاد ترک‌ های مویی در ساختار مینای دندان می‌شود و با تضعیف شدن ساختار مینا از طریق این ترک‌ های ریز، دندان در برابر فشارهای بعدی مانند جویدن، شکننده‌ تر شده و احتمال شکستگی آن افزایش می‌یابد.

ساختار ضعیف دندان

برخی افراد به صورت ژنتیکی دارای مینای دندان نازک‌ تر یا با کیفیت پایین‌ تری هستند، مینای نازک، محافظت کمتری برای لایه‌ های زیرین دندان فراهم می‌کند و آن را در برابر آسیب‌ های فیزیکی و پوسیدگی آسیب‌ پذیرتر می‌سازد و علاوه بر این، دندان‌ هایی که تحت درمان‌ های ریشه قرار گرفته‌اند به دلیل حذف پالپ، خشک‌ تر و شکننده‌ تر می‌شوند.

عادات نادرست

برخی عادت‌ های روزمره که شاید بی‌اهمیت به نظر برسند، فشار زیادی به دندان‌ها وارد کرده و باعث شکستگی آن‌ها می‌شوند جویدن یخ، که بسیار سخت و متراکم است نیروی قابل توجهی به دندان‌ ها وارد می‌کند و به همین ترتیب، جویدن اجسام غیرخوراکی مانند خودکار، مداد، یا استفاده از دندان برای باز کردن درب بطری‌ها یا پاره کردن بسته‌ بندی‌ ها، فشار متمرکز و شدیدی را بر نقطه کوچکی از دندان وارد می‌کند که منجر به لب پریدگی یا شکستگی می‌شود.

فشارهای نامتعارف

اکلوژن یا بایت به نحوه قرارگیری دندان‌ های فک بالا و پایین روی یکدیگر هنگام بستن دهان اشاره دارد و اگر دندان‌ ها به درستی روی هم قرار نگیرند، هنگام جویدن یا حتی صحبت کردن، فشار نامتعادلی به دندان‌ های خاصی وارد می‌شود و این فشار اضافی و متمرکز به مرور زمان باعث خستگی و ترک خوردن دندان می‌شود، دندان هایی که تحت چنین فشارهای نامتعارفی قرار دارند، بیشتر در معرض شکستگی، سایش غیرطبیعی و حتی لق شدن قرار می‌گیرند.

انواع شکستگی دندان

شکستگی‌ های دندان را می‌توان بر اساس شدت و محل آسیب به دسته‌ های مختلفی تقسیم کرد:

لب پریدگی

این نوع شکستگی به قسمت‌ های کوچک و سطحی مینای دندان محدود می‌شود و اغلب در اثر ضربه ناگهانی، جویدن اشیاء سخت مانند یخ یا خودکار یا حتی افتادن تکه‌ ای غذا ایجاد می‌شود، لبه دندان تیز و ناهموار شده و باعث خراشیدگی زبان یا لب می‌شود اما به دلیل درگیر نکردن لایه‌ های عمیق‌ تر دندان، درد قابل توجهی ندارد و از نظر زیبایی، لب پریدگی محسوس است.

شکستگی تاج بدون درگیری پالپ

در این حالت، قسمتی از ساختار تاج دندان شامل مینا و عاج شکسته می‌شود، اما به پالپ دندان قسمت مرکزی دندان که حاوی اعصاب، عروق خونی و بافت همبند است، آسیبی نمی‌رسد و دندان به تغییرات دمایی سرد یا گرم کمی حساس می‌شود، اما معمولا درد شدید یا خونریزی وجود ندارد و این شکستگی ظاهری ناخوشایند داشته و لبه شکسته تیز است.

شکستگی تاج با درگیری پالپ

این نوع شکستگی جدی‌ تر است، زیرا علاوه بر مینا و عاج، پالپ دندان نیز در معرض آسیب قرار گرفته یا نمایان شده است و این وضعیت با درد شدید، حساسیت زیاد به تحریکات و گاهی خونریزی از محل شکستگی همراه است و پالپ در معرض دید، مستعد عفونت توسط باکتری‌ های دهان است، درمان این نوع شکستگی ضروری است و شامل درمان ریشه دندان یا همان عصب‌ کشی برای برداشتن پالپ آسیب‌ دیده یا آلوده است.

شکستگی ریشه

این شکستگی در استخوان فک رخ می‌دهد و به صورت عمودی یا عرضی است، شکستگی عمودی ریشه اغلب از انتهای ریشه شروع شده و به سمت تاج دندان امتداد می‌یابد و تشخیص این نوع شکستگی دشوار است و با علائم مبهمی مانند درد خفیف، تورم لثه در نزدیکی ریشه یا لق شدن دندان همراه است و به دلیل عدم امکان ترمیم مؤثر، منجر به کشیدن دندان می‌شود.

شکستگی کامل دندان

در این حالت، کل دندان به طور کامل از حفره خود در استخوان فک خارج می‌شود، این یک وضعیت اورژانسی دندانپزشکی است و موفقیت در درمان به مدت زمانی که دندان خارج از حفره خود باقی مانده و نحوه نگهداری آن بستگی دارد و بهترین اقدام این است که دندان را با احتیاط بدون دست زدن به ریشه و سلول‌ های آن برداشت، در صورت آلودگی با آب تمیز شستشو داد و بلافاصله در مایع مناسب مانند شیر، محلول نگهداری دندان قرار داده و به نزدیکترین مرکز درمانی دندانپزشکی مراجعه کرد.

علائم خطر شکستگی دندان

شکستگی دندان با علائم مختلفی همراه است که شدت و نوع آن‌ها به محل و شدت شکستگی بستگی دارد، برخی از علائم خطر که باید جدی گرفته شوند عبارتند از:

• درد شدید و ناگهانی به خصوص در زمان جویدن، تماس با سرما یا گرما، یا حتی در حالت استراحت، درد شدید نشانه درگیری عصب دندان است.

• حساسیت شدید به سرما و گرما، اگر دندان شما حتی به نسیم خنک یا نوشیدنی‌ های کمی گرم واکنش شدید نشان می‌دهد، پالپ دندان در معرض آسیب است.

• خونریزی از دندان یا لثه اطراف آن، وجود خون به ویژه اگر بدون ضربه یا تروما رخ دهد، نشانه شکستگی عمیق یا درگیری پالپ است.

• اگر دندانی که قبلا لق نبوده، ناگهان لق شده است، این نشانه‌ ای از شکستگی ریشه یا آسیب شدید به ساختار نگهدارنده دندان باشد.

• برجستگی یا آبسه روی لثه این برجستگی‌ ها که گاهی شبیه جوش هستند، نشانه عفونت ناشی از شکستگی عمیق هستند که به استخوان گسترش یافته است.

• دندان شکسته به مرور زمان تیره یا خاکستری می‌شود که این نشانه آسیب به پالپ و خونریزی داخلی در دندان است.

• گاهی اوقات لبه شکسته دندان تیز است و باعث آسیب به زبان یا گونه می‌شود، اما این مورد بیشتر یک علامت ظاهری است تا یک علامت خطر جدی برای خود دندان، مگر اینکه شکستگی عمیق باشد.

• احساس درد هنگام شروع گاز زدن و همچنین هنگام رها کردن غذا، به خصوص اگر شدید باشد نشانه شکستگی ریشه است.

چه زمانی باید فورا به دندانپزشک مراجعه کرد؟

اگر هر یک از علائم شدید مانند درد غیرقابل تحمل، خونریزی مداوم، لق شدن شدید دندان، یا وجود آبسه را تجربه می‌کنید، باید در اسرع وقت به دندانپزشک مراجعه نمایید، حتی اگر علائم خفیف هستند، اما مشکوک به شکستگی دندان هستید، بهتر است برای معاینه و جلوگیری از مشکلات بیشتر به بهترین دندانپزشک در تهران مراجعه کنید.

اقدامات لازم بعد از شکستگی دندان

اقدامات لازم پس از شکستگی دندان بستگی به شدت و نوع شکستگی دارد، اما به طور کلی شامل مراحل زیر است:

حفظ خونسردی و ارزیابی اولیه

هنگام وقوع حادثه و شکستگی دندان، اولین و مهمترین اقدام حفظ آرامش است و وحشت‌ زدگی منجر به تصمیمات اشتباه و از دست دادن زمان می‌شود، سعی کنید وضعیت را به دقت ارزیابی کنید، آیا دندان کاملا از حفره خارج شده است؟ آیا تکه‌ های شکسته شده را مشاهده می‌کنید؟ آیا خونریزی شدید وجود دارد؟ اگر دندان یا تکه‌ های آن از دهان خارج شده‌اند، بلافاصله به دنبال آن‌ها بگردید و در صورتی که دندان کامل خارج شده، آن را از تاج بگیرید و از دست زدن به ریشه خودداری کنید.

کنترل خونریزی

پس از شکستگی دندان، با خونریزی از لثه یا محل شکستگی مواجه می‌شوید و برای کنترل آن، یک تکه گاز استریل تمیز یا پارچه تمیز را روی ناحیه خونریزی قرار دهید و با فشار ملایم و مداوم، آن را نگه دارید، این کار به انعقاد خون و توقف خونریزی کمک می‌کند و اگر خونریزی شدید است یا با فشار دادن متوقف نمی‌شود، حتما این موضوع را به دندانپزشک خود اطلاع دهید.

کاهش درد و تورم

برای کنترل درد و تورم ناشی از شکستگی دندان، استفاده از کمپرس سرد بسیار مؤثر است، یک کیسه یخ یا هر ماده منجمد دیگر را در یک حوله یا پارچه بپیچید تا از تماس مستقیم با پوست جلوگیری شود و از یخ‌ زدگی جلوگیری کنید، این کمپرس را به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه روی ناحیه بیرونی صورت، در نزدیکی محل آسیب‌ دیده قرار دهید و این فرآیند را هر یک تا دو ساعت یکبار تکرار کنید.

مدیریت دندان خارج شده

اگر دندان به طور کامل از حفره خارج شده است، مهمترین اقدام، حفظ ریشه دندان در حالت زنده و مرطوب است، بلافاصله دندان را از تاج آن بردارید و از دست زدن یا تمیز کردن ریشه خودداری کنید و اگر دندان کثیف است، آن را به آرامی زیر آب جاری خنک بشویید، اما از ساییدن ریشه یا استفاده از مواد شوینده خودداری کنید و سپس، دندان را در یکی از مایعات زیر قرار دهید:

بهترین گزینه شیر است، در غیر این صورت دندان را در محلول نگهداری دندان یا محلول آب نمک فیزیولوژیک قرار دهید و از نگهداری دندان در آب معمولی یا قرار دادن آن در حالت خشک خودداری کنید، زیرا این کار باعث مرگ سلول‌ های ریشه و کاهش چشمگیر شانس موفقیت درمان می‌شود.

مراجعه فوری به دندانپزشک

این اقدام حیاتی‌ ترین بخش مراقبت پس از شکستگی دندان است و هرچه سریع‌ تر به دندانپزشک مراجعه کنید، شانس درمان موفقیت‌ آمیز و حفظ دندان طبیعی شما بیشتر خواهد بود، برای شکستگی‌ های جزئی، مراجعه در طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت توصیه می‌شود، اما برای دندان خارج شده یا شکستگی‌ های شدید همراه با خونریزی یا درد زیاد، مراجعه فوری و در عرض حداکثر ۳۰ دقیقه تا یک ساعت ضروری است.

چه روش هایی برای درمان دندان شکسته وجود دارد؟

روش‌ های درمانی دندان شکسته به عوامل مختلفی از جمله شدت شکستگی، محل شکستگی، وضعیت کلی دندان و سلامت لثه و استخوان اطراف دندان بستگی دارد و روش ها شامل موارد زیر می‌شود:

• چسباندن قطعه شکسته برای لب پریدگی‌ های کوچک، قطعه شکسته شده به دندان اصلی وصل می‌شود.

• ترمیم با کامپوزیت، پر کردن قسمت شکسته با مواد همرنگ دندان برای استحکام و زیبایی.

• روکش دندان، پوشاندن کامل دندان با یک لایه محافظ یا تاج مصنوعی برای دندان‌ های با شکستگی وسیع.

• ابتدا عصب‌ کشی دندان در صورت رسیدن شکستگی به پالپ و سپس قرار دادن روکش برای استحکام.

• لایه‌ های نازک سرامیکی یا کامپوزیتی برای بهبود ظاهر دندان‌ های جلویی.

• در موارد آسیب شدید و غیرقابل ترمیم، دندان کشیده شده و سپس جایگزین می‌شود.

• در صورت خارج شدن کامل دندان، تلاش برای قرار دادن مجدد آن در حفره و ثابت کردنش.

روش های پیشگیری از شکستن دندان

برای پیشگیری از این اتفاق، رعایت نکات بهداشتی و رفتاری زیر بسیار مؤثر است:

• حداقل دو بار در روز با خمیر دندان حاوی فلوراید، دندان‌ ها را مسواک بزنید تا پلاک و باکتری‌ها از بین بروند.
• برای تمیز کردن نواحی بین دندانی که مسواک به آن‌ها دسترسی ندارد، از نخ دندان استفاده کنید.
• دهانشویه‌ های حاوی فلوراید می‌توانند به تقویت مینای دندان کمک کنند.
• معاینات دوره‌ای هر ۶ ماه یکبار به دندانپزشک اجازه می‌دهد تا مشکلات احتمالی را زودتر تشخیص داده و قبل از شدت گرفتن، درمان کند.
• استفاده از محافظ دهان هنگام انجام ورزش‌ های پربرخورد مانند بوکس، کاراته، فوتبال، بسکتبال و یا حتی ورزش‌ هایی مانند اسکیت‌ سواری و دوچرخه‌ سواری، حتما از محافظ دهان استفاده کنید، این وسیله ضربات وارده به دهان را جذب کرده و از دندان‌ ها محافظت می‌کند.
• از جویدن یخ، ته سیگار، مداد، خودکار، پاپ‌ کورن و یا هر جسم سخت دیگری که باعث لب پریدگی یا شکستگی دندان می‌شود، خودداری کنید.
• عدم استفاده از دندان به عنوان ابزار، دندان‌ها برای جویدن غذا طراحی شده‌اند، نه برای باز کردن بسته‌ها، شکستن آجیل یا ابزارهای دیگر.
• مصرف کم قند و اسید به حفظ سلامت مینای دندان کمک می‌کند، اسیدها مینای دندان را ضعیف می‌کنند.
• کاهش مصرف نوشیدنی‌ها و غذاهای اسیدی چرا که نوشیدنی هایی از قبیل نوشابه، آبمیوه‌ های صنعتی و غذاهای ترش می‌توانند به مینای دندان آسیب برسانند.
• در مواردی که مینای دندان ضعیف است، دندانپزشک ممکن است فلورایدتراپی را توصیه کند.
• برای دندان‌ هایی که لب پریدگی‌ های جزئی دارند یا لبه‌های تیز دارند، می‌توان از باندینگ برای صاف کردن و تقویت لبه دندان استفاده کرد.

سوالات متداول

در نهایت…

شکستگی دندان، از لب پریدگی‌ های جزئی تا شکستگی کامل، به دلایل مختلفی مانند ضربه، جویدن اجسام سخت یا دندان قروچه رخ می‌دهد و اقدام فوری پس از شکستگی، شامل حفظ خونسردی، کنترل خونریزی، کاهش تورم و مراجعه سریع به دندانپزشک، نقش حیاتی در حفظ دندان و جلوگیری از عوارض جدی مانند عفونت یا از دست دادن دندان دارد و روش‌ های درمانی بسته به شدت آسیب متفاوت بوده و شامل ترمیم، روکش، عصب‌ کشی یا در موارد شدید کشیدن دندان می‌شودُ پیشگیری از طریق رعایت بهداشت، استفاده از محافظ دهان و اجتناب از رفتارهای پرخطر، بهترین راهکار برای حفظ سلامت دندان‌ها است.